Helikopter pisti yapımı

Kurumsal Danışmanlık

Helikopter pisti yapımı

Bu yazımızda helikopter pisti heliport yapımı izni ve gerekli şartlar yönetmelikler ile belirlenmiş tanımlar ve heliport yapımı izni başvurusu ve işletme izni başvurusu formu gibi bilgiler aşağıda sunulmuştur.

HELİPORT HELİKOPTER PİSTİ VE HAVACILIK İLE İLGİLİ TANIMLAR

Havaalanı: Karada, suda veya inşa edilmiş yapı ya da gemi üzerinde, hava araçlarının inmesi, kalkması ve yer manevraları için, hava aracı trafiğinin sağlanması açısından gerekli olan yardımcı cihaz, tesis ve hizmetler de dahil özel olarak uyarlanmış alanı ifade eder.
Havaalanı işletmecisi: Havaalanı işletiminden sorumlu kamu kurum ve kuruluşları ile özel tüzel kişileri ifade etmektedir.
Hava aracı: Havalanabilen ve havada seyredebilme kabiliyetlerine sahip her türlü aracı ifade etmektedir.
Helidek: Deniz, göl gibi su üzerindeki yapılar üzerine yerleştirilmiş yüzen veya sabit heliportu ifade etmektedir.
Helikopter: Belirli bir piste ihtiyaç göstermeksizin karada ve denizde bir noktaya inebilen ve kalkabilen, motor gücü ile seyreden, havadan ağır hava aracını ifade etmektedir.
Helikopterleri kullanan pilotların aletsiz ve görerek uçuş kuralları (VFR) dahilinde iniş-kalkış yapabildikleri, basit teknik yapılar dışında önemli üstyapı tesisleri bulunmayan heliportu ifade etmektedir.
Heliport: Helikopterlerin iniş, kalkış ve yer hareketlerini tamamen veya kısmen yapabilmelerine elverişli alanı ifade etmektedir.
Heliport işletmecisi: Heliport işletiminden sorumlu ve heliport işletme ruhsatına sahip kamu kurum ve kuruluşları ile özel tüzel kişileri ifade etmetedir.
Heliport yapımcısı: Heliport yapımından sorumlu kamu kurum ve kuruluşları ile özel tüzel kişileri ifade etmektedir.

Heliport işletme ruhsatı

Büyük kentlerde yüksek binaların sayılarında yaşanan hızlı artış ve şehir içi ulaşımında büyük kolaylık sağlayan helikopter işletmeciliğinin gelişmesiyle heliport (helikopter pisti) ihtiyacı artmaktadır. Türkiye’de sivil havacılık sektöründeki gelişmelere paralel olarak helikopter taşımacılığı önem kazanmakta ve heliport sektöründe hızlı bir büyüme yaşanmaktadır. Özellikle yüksek binalara heliport yapılması, yaşanacak yangın ve benzeri olaylara zamanında müdahale edilebilmesi, afetlerde kurtarma ve tahliye çalışmalarına yardımcı olması açısından da önem kazanmaktadır. Heliport Tasarımı ve Yapımı Heliport tasarımında dikkate alınan yönetmelikler, mevcut yapının üzerinde kolon mesnetlerinin yerinin belirlenmesi için  malzeme seçimi, taşıyıcı sistem özellikleri, ve birleşimler gibi tasarım yapılırken dikkat edilen hususlar heliport yapımında uygulamasında önemli detaylardır.

Helikopter pisti yapım yönetmeliği

23 Ocak 2009 CUMA Resmî Gazete Sayı : 27119
YÖNETMELİK
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden:
HELİPORT YAPIM VE İŞLETİM YÖNETMELİĞİ (SHY-14B)

BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; sivil heliportların, 14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, 5/6/1945 tarihli ve 4749 sayılı Kanunla onaylanan Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi gereğince kurulan Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO) tarafından yayımlanan Ek-14 ile bu eke ilişkin olarak yayımlanan diğer dokümanlarda belirtilen standartlarda yapımı ve işletimi ile ilgili usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel tüzel kişilerin heliport yapımı ve işletimi ile ilgili uymak zorunda oldukları kuralları ve standartları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 10/11/2005 tarihli ve 5431 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 4, 11 ve 22 nci maddeleri ile 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 148 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar ve kısaltmalar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen,
a) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Acil iniş alanı: Acil operasyonlar için kamu kurum ve kuruluşları tarafından inşa edilen ve/veya işletilen yerleri,
b) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Acil operasyonlar: Hava ambulans hizmetleri, doğal afetlerde kurtarma ve tahliye hizmetleri ile yangınla mücadele hizmetlerinin verilmesi amacıyla yapılan helikopter uçuşları kapsamındaki iniş ve kalkışları,
c)(Değişik:RG-6/10/2012-28433) AIP: Havacılık Bilgi Yayınını,
ç)(Değişik:RG-6/10/2012-28433) Bakan: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanını,
d)Ek:RG-6/10/2012-28433) Bakanlık: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığını,
e)(1) Genel Müdür: Sivil Havacılık Genel Müdürünü,
f)(1) Genel Müdürlük: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünü,
g)(1) Havaalanı: Karada, suda veya inşa edilmiş yapı ya da gemi üzerinde, hava araçlarının inmesi, kalkması ve yer manevraları için, hava aracı trafiğinin sağlanması açısından gerekli olan yardımcı cihaz, tesis ve hizmetler de dahil özel olarak uyarlanmış alanı,
ğ)(1)  Havaalanı işletmecisi: Havaalanı işletiminden sorumlu kamu kurum ve kuruluşları ile özel tüzel kişileri,
h)(1) Hava aracı: Havalanabilen ve havada seyredebilme kabiliyetlerine sahip her türlü aracı,
ı)(1)  Helidek: Deniz, göl gibi su üzerindeki yapılar üzerine yerleştirilmiş yüzen veya sabit heliportu,
i) (1) Helikopter: Belirli bir piste ihtiyaç göstermeksizin karada ve denizde bir noktaya inebilen ve kalkabilen, motor gücü ile seyreden, havadan ağır hava aracını,
j)(1) Heliped: Helikopterleri kullanan pilotların aletsiz ve görerek uçuş kuralları (VFR) dahilinde iniş-kalkış yapabildikleri, basit teknik yapılar dışında önemli üstyapı tesisleri bulunmayan heliportu,
k)(1)  Heliport: Helikopterlerin iniş, kalkış ve yer hareketlerini tamamen veya kısmen yapabilmelerine elverişli alanı,
l)(1)  Heliport işletmecisi: Heliport işletiminden sorumlu ve heliport işletme ruhsatına sahip kamu kurum ve kuruluşları ile özel tüzel kişileri,
m)(1) Heliport yapımcısı: Heliport yapımından sorumlu kamu kurum ve kuruluşları ile özel tüzel kişileri,
n)(1)  ICAO: Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatını,
o)(1)  IFR: Aletli Uçuş Kurallarını,
ö)(1)  Mania: Hava araçlarının yer hareketleri için kullanılan yüzeylerde bulunan veya uçuştaki hava araçlarının korunması için belirlenmiş yüzeyleri aşan bütün geçici, sabit ya da seyyar cisimler veya bunların bir kısmını,
p)(1)  NM: Deniz milini,
r(1)) NOTAM: Uçucu personele uçuş ve uçuş emniyeti ile ilgili herhangi bir havacılık, hizmet, kolaylık, yöntem veya tehlikenin varlığını, koşullarını ya da değişikliğine özgü bilgileri zamanında bildirmek amacıyla yapılan bir duyuruyu,
s)(1)  VFR: Görerek Uçuş Kurallarını,
ş)(1)  Yer Seviyesi Heliportu: Yer ya da deniz, göl gibi su üzerine yerleştirilen heliportu,
t)(1)  Yükseltilmiş Heliport: Karada, yer seviyesinden yüksekte taşıyıcı bir yapı üzerine yerleştirilen heliportu
ifade eder.
(2) Bu Yönetmelikte belirtilmeyen tanımlar için ülkemizin üyesi bulunduğu uluslararası sivil havacılık kuruluşları tarafından yayımlanan dokümanlarda belirtilen tanımlar geçerlidir.

Heliport işletme ruhsatı nasıl alınır

İKİNCİ BÖLÜM
Genel Esaslar
Heliportların yapımı ve işletimi
MADDE 5 – (Değişik:RG-6/10/2012-28433)
(1) Heliportlar, kamu kurum ve kuruluşları ile özel tüzel kişiler tarafından yapılır ve işletilir. Heliportların yapımı ve işletimi için bu Yönetmelik hükümlerine göre Genel Müdürlükten yapım izni ve işletme ruhsatı alınması zorunludur. Acil iniş alanlarına Genel Müdürlük tarafından yapım izni ve/veya işletme ruhsatı verilmez.
(2) Yapım izni ve işletme ruhsatı süreye ve yükümlülüklere bağlanabilir. Milli güvenliğin, kamu düzeninin ve sağlığının tehlikeye girebileceği kanaatini haklı kılacak nedenlerin varlığı halinde izin verilmez; verilen iznin kapsamı dışında bir kullanım durumunda işletme ruhsatını iptale Genel Müdürlük yetkilidir.
(3) Acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişiler, heliportların çevresel etkileri ve yerleşim alanlarında oluşacak gürültünün 4/6/2010 tarihli ve 27601 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğindeki standartlara uygunluğu ve güvenlik bakımından heliportun bulunduğu yerin mülki idare amirliğinin olumlu görüşünü almak zorundadır.
(4) Genel Müdürlük tarafından yayımlanan havaalanı mânia planları sınırları içerisinde acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişiler, havaalanı işletmecisinin olumlu görüşünü de almak zorundadır.
(5) Acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişiler, üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen hükümler çerçevesinde ilgili kurum ve/veya kuruluşlardan alınan olumlu görüşler ile birlikte heliportun bulunduğu yerdeki ilgili belediyeye başvurarak yapmak istediği acil iniş alanı için 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleri kapsamında izin alır. Ancak, imar düzenlemeleri bakımından diğer mevzuat ile plan yapma yetkisinin belediyeler yerine başka kurum ve/veya kuruluşlarda olduğu yerlerde ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde bu kurum ve/veya kuruluşlardan izin alınır.
(6) Üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen kurum ve/veya kuruluşlardan en az birinin görüşünün olumsuz olması ya da beşinci fıkrada belirtilen iznin alınmaması halinde bu yerler acil iniş alanı olarak kullanılamaz.
(7) Acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişiler, üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarda belirtilen olumlu görüşleri ve izinleri almalarını müteakip en geç 15 gün içerisinde Ek-5 sayılı bildirim formunu, formda belirtilen bilgi ve belgelerle birlikte Genel Müdürlüğe sunmak zorundadır.
(8) Acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişiler, fiziki şartların elverdiği ölçüde bu Yönetmeliğin 32 nci maddesinde belirtilen alt düzenlemelerde yer alan esaslara uyum konusunda her türlü tedbiri alır. Ancak, acil iniş alanlarının zemininin üzerine heliport isim işaretlemesi yapılamaz.
(9) Acil iniş alanlarının zemininin üzerine bu Yönetmeliğin 32 nci maddesinde belirtilen alt düzenlemelerde özellikleri açıklanan heliport tanıtma işaretlemesinin ve konma işaretlemesinin kesikli çizgiler kullanılmak suretiyle yapılması zorunludur.
(10) Acil iniş alanlarının kullanımının ilgili mevzuat gereği uygun olmadığının ya da sakıncalar yarattığının ilgili kurum ve kuruluşlarca Genel Müdürlüğe bildirilmesi halinde Genel Müdürlükçe yapılacak incelemeler sonucunda bu alanların kullanımına kısıtlama getirilebilir.
(11) Acil iniş alanları, 31 inci maddede yer alan iniş ve kalkış alanları gibi değerlendirilir ve bu yerlere yapılacak iniş ve kalkışlar kaptan pilotun denetim ve sorumluluğunda icra edilir. Bu yerlerde icra edilecek olan iniş ve kalkışların Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğindeki standartlara uygun olarak yapılması zorunludur.
Kalkış ve iniş
MADDE 6 – (1) 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 91 inci maddesi gereğince, helikopterler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsatlandırılmış heliportlara ya da diğer havaalanlarına iniş ve kalkış yaparlar. (Değişik cümle:RG-6/10/2012-28433) Genel Müdürlükçe ruhsatlandırılmış heliportlar ve havaalanları dışındaki yerlere Sivil Hava Araç Kazaları Soruşturma Yönetmeliği (SHY-13) kapsamındaki haller ile doğal afetlerde kurtarma ve tahliye hizmetleri istisna olmak üzere iniş ve/veya kalkış yapılabilmesi için 31 inci maddede belirtilen şartların sağlanması zorunludur.
Kaptan pilotun yetki ve sorumlulukları
MADDE 7 – (1) 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 100 üncü maddesi gereğince, 6 ncı maddede belirtilen taahhütname kapsamında olan iniş ve kalkışlar, üçüncü şahıslara zarar vermeyecek şekilde her türlü emniyet ve güvenlik önleminin alınması bakımından yalnızca kaptan pilotun yetki ve sorumluluğundadır.
İnşaat sınırlamaları
MADDE 8 – (1) Heliportların çevresinde inşa edilecek yapıların 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 47 nci maddesi hükümlerine uygun olarak yapılması zorunludur.
(2) Bakanlık ve/veya Genel Müdürlükçe konulan sınırlamalar, 5/6/1945 tarihli ve 4749 sayılı Kanunla onaylanan Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi gereğince kurulan ICAO tarafından yayımlanan Ek-14’ün ve bu eke ilişkin olarak yayımlanan dokümanların son şeklinde belirlenen standartların altında olamaz.
Minimum gereklilikler
MADDE 9 – (1) Heliportların yapımı ve işletimine yönelik yapılan işlemlerde, Türkiye AIP’sinde farklılık olarak belirtilmedikçe, 5/6/1945 tarihli ve 4749 sayılı Kanunla onaylanan Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi gereğince ICAO tarafından yayımlanan Ek-14 ile bu eke ilişkin olarak yayımlanan diğer dokümanlarda belirtilen standartların altında bir uygulama yapılamaz.
Hava araçlarının uyması gereken kurallar
MADDE 10 – (1) Helikopterler için; Türkiye AIP’sinin ENR 1.2 bölümünde yer alan görerek uçuş kurallarını (VFR), ENR 1.10.1 bölümünde yer alan uçuş planlarını sunma, ENR 2.1 bölümünde yer alan VFR minima tablosu ile ilgili hususların ve esasların uygulanması zorunludur.
Havaalanlarına yapılan iniş ve kalkışlar
MADDE 11 – (1) Heliportlardan kalkış yapan helikopterlerin havaalanlarındaki pist, apron ve taksiyolu gibi güvenlik kontrollü sahalara iniş yapmaları durumunda, havaalanı işletmecisi tarafından ulusal ve uluslararası mevzuatta belirtilen tüm güvenlik önlemlerinin alınması ve Genel Müdürlükçe bu konuda oluşturulan tüm düzenlemelere uyulması zorunludur. Zorunlu haller dışında, iniş ve/veya kalkışların havaalanlarının kara tarafında bulunan heliportlara yapılması gereklidir.

Ruhsat geçerliliği
MADDE 12 – (1) Heliport işletmecisi heliport işletme ruhsatı hamilidir. Verilen ruhsat 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, bu Yönetmelik ve ICAO tarafından yayımlanan       Ek-14 ile bu eke ilişkin olarak yayımlanan diğer dokümanlarda belirtilen prosedürlere uyulması kaydıyla geçerlidir. Ruhsat başkasına devredilemez; ruhsat şartları sağlandığı, iade edilmediği, geri alınmadığı veya iptal edilmediği sürece ve 13 üncü maddede belirtilen hizmet tarifesi ile belirlenecek süreler dahilinde gerekli temdit işlemlerinin yapılması halinde ve ruhsatta belirtilebilecek şartlar dahilinde geçerlidir.
(2) Heliport işletme ruhsatının verildiği tarihten sonra, heliport çevresindeki imar düzenlemelerinde değişiklik olması ya da heliport çevresinde yeni yapılaşmaların planlanması ve bu değişiklikler ile planlamaların 8 inci madde dahilinde Bakanlık ve/veya Genel Müdürlükçe konulan inşaat sınırlamalarını ihlal edeceğinin ve/veya ettiğinin tespiti halinde, uçuş emniyetinin tehlikeye atılmamasını teminen verilen ruhsat iptal edilebilir.
(3) Bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen imar değişikliklerinin ve/veya yeni yapılaşmaların heliportun iniş ve/veya kalkış güzergâhlarının değiştirilmesi ya da heliport işletim kriterlerinde yapılacak başka değişiklikler sonucu uçuş emniyetini tehlikeye düşürmeyeceğinin Genel Müdürlükçe tespit edilmesi halinde, yapılacak yeni düzenlemeler sonucunda işletme ruhsatı geçerliliği devam eder.
Ücretler
MADDE 13 – (1) Genel Müdürlükçe bu Yönetmelik kapsamında verilecek olan  izin belgeleri, onay belgeleri ve ruhsatlar ile temditlere ait ücretler ve temdit süreleri Genel Müdürlük tarafından yayımlanan ilgili hizmet tarifesiyle belirlenir.
(2) Heliport işletme ruhsatlarına ilişkin ücretlerin belirlenmesinde, heliportun ticari faaliyetler, kamu yararı ve özel amaçlar gibi kullanım ve işletim amaçları dikkate alınır.
(3) (Mülga:RG-6/10/2012-28433)
Eğitim
MADDE 14 – (1) Heliport işletmecisinin, heliportta hizmet veren kişilerin gerekli eğitimlerini almalarını sağlaması zorunludur. Bu eğitimlerin neler olduğu Genel Müdürlük tarafından alt düzenlemeler ile belirlenir.
(2) Eğitimlerin alınacağı yurtiçindeki kurum ve kuruluşların Genel Müdürlük tarafından yetkilendirilmiş olması zorunludur.
Ücret tarifeleri
MADDE 15 – (1) Ticari olarak işletilecek heliportların kullanılması, tesislerinden faydalanılması ve verilen hizmetler karşılığında alınacak ücretler 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 37 nci maddesi gereğince işletmeci tarafından hazırlanacak tarifelerle saptanır.
a) Ücret tarifeleri, Bakanlığın onayını almadan ve en az on beş gün önceden üçüncü şahıslara duyurulmadan yürürlüğe konamaz.
b) Heliport işletmecisi, bu maddede belirtilen ücretleri belirlemeden önce, heliport ücretleri konusunda ICAO tarafından yayımlanan Doküman 9082 ve Doküman 9161 gereğince heliport kullanıcılarını bilgilendirir.
(2) Ücret tarifelerinin Bakanlığın onayının alınmasını müteakip 16 ncı maddede belirtilen Heliport İşletme Talimatı içerisinde veya ekinde yer alması zorunludur.
İşletme talimatları
MADDE 16 – (1) Heliport işletmecisi, hizmetlerinin bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ve uluslararası standartlarda yürütülmesi için aşağıda belirtilen talimat ve planları hazırlamak ve 23 üncü maddede belirtilen işletme ruhsatı başvurusu sırasında Genel Müdürlüğe sunmak zorundadır.
a) Heliport İşletme Talimatı
b) Heliport Kurtarma ve Yangınla Mücadele Talimatı
c) Heliport Güvenlik Planı
ç) Heliport Acil Durum Planı
(2) Heliport işletmecisi bu talimat ve planlarda belirtilen hususlar çerçevesinde işletim faaliyetini sürdürmek zorundadır. Heliport işletmecisi, işletme süresi içerisinde bu talimat ve planlarda değişiklik yapabilir; ancak değişikliklerin yürürlüğe konulması için Genel Müdürlüğün uygun görüşünün alınması zorunludur.
(3) Ticari olarak heliport işletilmesi durumunda ücret tarifesi heliport işletmecisi tarafından hazırlanır ve Bakanlığın onayına sunulur.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Heliportların Sınıflandırılması
Büyük heliport
MADDE 17 – (1) Büyük heliport; içerisinde helikopterlerin bakım, yakıt ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına, uzun süreli park etmelerine, yük ve yolcu indirilip bindirilmesine elverişli tesisleri bulunan heliporttur.
Küçük heliport (Heliped)
MADDE 18 – (1) Küçük heliport (Heliped); Helikopterleri kullanan pilotların aletsiz ve görerek uçuş kuralları (VFR) dahilinde iniş ve kalkış yapabildikleri, basit teknik yapılar dışında önemli üstyapı tesisleri bulunmayan heliporttur.
(2) Bu heliportlara yapılacak iniş ve kalkışlar helikopter işletmecisi ve kaptan pilotun yetki ve sorumluluğundadır.
Helidek
MADDE 19 – (1) Helidek; deniz, göl gibi su üzerindeki yapılar üzerine yerleştirilmiş yüzen veya sabit heliporttur.
(2) Bu heliportlara yapılacak iniş ve kalkışlar helikopter işletmecisi ve kaptan pilotun yetki ve sorumluluğundadır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Heliportların Yapımı
Yapım izni başvurusu
MADDE 20 – (1) Heliport yapımcısı, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan Ek-1 sayılı Heliport Yapımı Başvuru Formunu, formda belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak eksiksiz olarak Genel Müdürlüğe sunar.
(2) Helidek için başvuru yapılıyor ise, heliport yapımcısı (Değişik ibare:RG-6/10/2012-28433) Çevre ve Şehircilik Bakanlığının, 17/7/2008 tarihli ve 26939 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamındaki uygun görüş yazısını alarak başvuru dosyası ile birlikte Genel Müdürlüğe sunmak zorundadır.
(3) Yapım izni başvurusu için gerekli olan bilgi ve belgeler, başvuru sahibi adına Genel Müdürlükçe yetkilendirilmiş kurum ve/veya kuruluşlarca hazırlanarak Genel Müdürlüğe sunulabilir.

Yapım izni başvurusunun incelenmesi
MADDE 21 – (1) Heliport yapımcısı tarafından sunulan ve 20 nci maddede belirtilen yapım izin başvurusu, Genel Müdürlük tarafından Genelkurmay Başkanlığı ile heliportun bulunduğu yerin mülki idare amirliği ve heliportun bulunduğu yerdeki ilgili belediyelerin olumlu mütalaasının alınmasını, heliportun hava sahası etüt çalışması ile ilgili sivil ve askeri kurumların görüşünün alınmasını ve yerinde yapılacak denetimi müteakip en geç otuz gün içerisinde değerlendirilir. İmar düzenlemeleri bakımından diğer başka mevzuat ile plan yapma yetkisinin belediyeler yerine başka kurum ve/veya kuruluşlarda olduğu yerlerde bu kurum ve/veya kuruluşların olumlu mütalaası alınır. Genel Müdürlük gerek gördüğü hallerde diğer kamu kurum ve kuruluşlarının da görüşünü alır.
(2) Sivil hava ulaşımına açık havaalanlarının sınırları dahilinde yapılacak olan heliportlar için bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen kurumların görüşünün alınması zorunlu değildir. Ancak, havaalanının konumu, statüsü ve işletim şartları açısından gerekli olması halinde Genel Müdürlük bu maddede belirtilen kurumların görüşünü alır.
(3) Değerlendirme sonucunun olumlu olması halinde Genel Müdürlük tarafından heliport yapım izni verilir.
Heliport yapımının denetimi
MADDE 22 – (1) Heliport yapımının; bu Yönetmelikte belirtilen standartlara uygunluğu Genel Müdürlükçe ve/veya (Değişik ibare:RG-6/10/2012-28433) Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğünce denetlenebilir veya denetlettirilebilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM
Heliportların İşletilmesi
İşletme ruhsatı başvurusu
MADDE 23 – (1) Heliport inşaatının tamamlanmasını müteakip heliport işletmecisi, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan Ek-2 sayılı Heliport İşletimi Başvuru Formunu, formda belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak eksiksiz olarak Genel Müdürlüğe sunar.
(2) İşletme ruhsatı başvurusu için gerekli olan bilgi ve belgeler, başvuru sahibi adına Genel Müdürlükçe yetkilendirilmiş kurum ve/veya kuruluşlarca hazırlanarak Genel Müdürlüğe sunulabilir.

İşletme ruhsatı başvurusunun incelenmesi
MADDE 24 – (1) Heliport işletmecisi tarafından sunulan ve 23 üncü maddede belirtilen işletme ruhsatı başvurusu, Genel Müdürlük tarafından yerinde yapılacak denetimi müteakip en geç otuz gün içerisinde değerlendirilir. Genel Müdürlük gerek gördüğü hallerde diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görüşünü alır.
(2) Değerlendirme sonucunun olumlu olması halinde Genel Müdürlük tarafından bu Yönetmeliğin ekinde yer alan Ek-3 sayılı Heliport İşletme Ruhsatı düzenlenir.
(3) Heliport işletmecisi, işletme ruhsatı almasını müteakip başvuru sırasında Genel Müdürlüğe sunmuş olduğu başvuru formunda belirttiği hususlarda ya da 16 ncı maddede belirtilen hazırlamış olduğu talimat ve planlarda değişiklik olması halinde bunu derhal Genel Müdürlüğe bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim, Genel Müdürlükçe uygun görülmesi halinde yürürlüğe konulur. Genel Müdürlükçe, bu değişikliklerin heliportun işletimine yönelik tehlike oluşturduğu değerlendirilir ise, değişikliğin uygun görülmediği Genel Müdürlük tarafından işletmeciye bildirilir. Bu durumda işletim faaliyetinin verilen ruhsat kapsamında sürdürülmesi esastır. Değişikliklerin heliport işletmecisi tarafından bildirilmemesi durumunda, verilen işletme ruhsatı başvuru esnasında beyan edilen hususlar esas alınarak verildiğinden, üçüncü şahıslara olabilecek tüm zararlardan heliport işletmecisi sorumludur.

ALTINCI BÖLÜM
Denetleme, Yükümlülük, Görev, Yetki ve Yaptırımlar
Heliport yapımcısı, heliport işletmecisi, heliport kullanıcıları ve havaalanı işletmecisi ile acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişilerin yükümlülükleri ve sorumlulukları (Değişik başlık:RG-6/10/2012-28433)
MADDE 25 – (1) Heliport işletmecisi, faaliyetlerini 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, bu Yönetmelik ve ICAO tarafından belirlenen uluslararası standartlarda yürütmek için her türlü tedbiri almak hususunda Genel Müdürlüğe karşı sorumludur.
(2) Heliport işletmecisi, hizmetlerinin uluslararası standartlarda yürütülmesini teminen her türlü tedbiri alır ve/veya aldırır.
(3) Heliport işletmecisi, hizmetlerinin uluslararası standartlarda yürütülmesi için 16 ncı maddede belirtilen işletme talimatlarını yayımlamak zorundadır.
(4) Heliportta uçuş ve yer emniyetinin sağlanabilmesi için, heliportta uçuş veya helikopter işlemleri yürüten işletmeciler ile diğer tüm heliport kullanıcıları, uçuş ve yer emniyeti konusuyla ilgili kaza-kırım, vaka, kusur ve hataları heliport işletmecisine en kısa süre içerisinde bildirmek ve işletmeci ile işbirliği yapmak zorundadır.
(5) Heliport yapımcıları ve işletmecilerinin, 32 nci maddede belirtilen ve bu Yönetmeliğin yayımını müteakip Genel Müdürlük tarafından yürürlüğe konacak alt düzenlemelerde yer alan teknik standartları sağlaması zorunludur.
(6) Heliport işletmecisi, heliportta oluşacak her türlü aksaklıklardan ve eksikliklerden kullanıcıları haberdar etmekle yükümlüdür.
(7) Heliport işletmecisi, heliportta oluşacak hava aracı kazalarından Genel Müdürlüğü haberdar etmekle yükümlüdür.
(8) Heliport işletmecisi, heliport güvenlik önlemleri için ilgili kuruluşlarla koordine kurmak, uygulamada yardımcı olmak ve gerekli hallerde personel ve araç giriş ve çıkışlarını kontrol altına almakla yükümlüdür.
(9) (Ek:RG-6/10/2012-28433) Havaalanı işletmecisi, Genel Müdürlük tarafından yayımlanan havaalanı mânia planları sınırları içerisinde acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişilere, yapımı planlanan acil iniş alanının, havaalanının işletim faaliyetlerine etkileri bakımından değerlendirmesini yaparak görüş vermekle yükümlüdür.
(10) (Ek:RG-6/10/2012-28433) Acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişiler, fiziki şartların elverdiği ölçüde 32 nci maddede belirtilen alt düzenlemelerde yer alan esaslara uyum konusunda her türlü tedbiri almak hususunda Genel Müdürlüğe karşı sorumludur.
(11) (Ek:RG-6/10/2012-28433) Acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişiler, 5 inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen olumlu görüşleri almalarını müteakip en geç 15 gün içerisinde Ek-5 sayılı bildirim formunu, formda belirtilen bilgi ve belgelerle birlikte Genel Müdürlüğe sunmak ve ileride bu form üzerindeki bilgi ve belgelerde değişiklik olması halinde yeni form düzenlemek suretiyle derhal bunu Genel Müdürlüğe bildirmekle yükümlüdür.
(12) (Ek:RG-6/10/2012-28433) Acil iniş alanı yapmaktan ve/veya işletmekten vazgeçen tüzel kişiler, bu durumu Genel Müdürlüğe derhal bildirmekle yükümlüdür.
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün yükümlülükleri
MADDE 26 – (1) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün yükümlülükleri şunlardır:
a) Tüzel kişilerin heliport inşa etmesi ve işletmesine Genelkurmay Başkanlığının ve ilgili diğer kurum ve/veya kuruluşların olumlu mütalaasını müteakip bu Yönetmelikte belirtilen şartların sağlanması halinde izin vermek,
b) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Heliportlarda uygulanacak standart ve teknik esasları belirlemek ve uygulatmak, heliport mânia planlarını onaylamak ve uygulamaya konmasını sağlamak,
c) Bu Yönetmelikte belirtilen şartların sağlanması halinde heliport yapım izinleri ve heliport işletme ruhsatlarını düzenlemek,
ç) Heliportun kullanılmasına gerekli hallerde kısıtlama koymak, kullanılma esas ve usullerini değiştirmek, gerektiğinde iptal etmek.
Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğünün yükümlülükleri (Değişik ibare:RG-6/10/2012-28433)
MADDE 27 – (1) (Değişik ibare:RG-6/10/2012-28433) Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğünün yükümlülükleri şunlardır:
a) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından inşa edilmesi öngörülen heliportlar (Değişik ibare:RG-6/10/2012-28433) 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde heliportların etüt, proje, inşaat, onarım ve kamulaştırma faaliyetlerinin yürütülmesinde 32 nci maddede belirtilen alt düzenlemelerde yer alan standartlar ile ICAO tarafından yayımlanan Ek 14 ile bu eke ilişkin olarak yayımlanan diğer dokümanlarda belirlenen kriter ve teknik esaslar çerçevesinde teknik destek sağlamak ve büyük heliportlar için hazırlanan proje, keşif ve şartnameleri onamak, inşaat faaliyetlerini denetlemek ve sonuçlarını Genel Müdürlüğe bildirmek.
Mülki idare amirliklerinin yükümlülükleri
MADDE  28 – (1) Mülki İdare Amirliklerinin yükümlülükleri şunlardır:
a) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Sınırları içinde inşa edilecek heliportlara ilişkin, Genel Müdürlüğe başvuru yapılan heliportların çevresel etkileri ve yerleşim alanlarında oluşacak gürültünün Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğindeki standartlara uygunluğu ile güvenlik bakımından değerlendirmesini yaparak Genel Müdürlüğe görüş vermek,
b) Gerekli görülen hallerde heliportun güvenliğini sağlamak için ilgili kuruluşların üniteleri ile koordineyi sağlamak,
c) Heliportun kurtarma ve yangınla mücadele talimatı ile güvenlik ve acil durum planlarının öngördüğü tedbir ve destekler için mevcut bütün imkanların kullanılmasını sağlamak,
ç) Genel Müdürlükçe onaylanan heliport mania planlarına aykırı uygulamaların tespiti halinde 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 47 nci maddesinde belirtilen görevleri yerine getirmek.
d) (Ek:RG-6/10/2012-28433) Sınırları içinde inşa edilecek acil iniş alanlarının çevresel etkileri ve yerleşim alanlarında oluşacak gürültünün Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğindeki standartlara uygunluğu ile güvenlik bakımından değerlendirmesini yaparak acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişilere görüş vermek.>

Belediye başkanlıklarının yükümlülükleri
MADDE 29 – (1) Belediye Başkanlıklarının yükümlülükleri şunlardır:
a) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Sınırları içinde inşa edilecek heliportlara ilişkin, Genel Müdürlüğe başvuru yapılan heliportların Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği çerçevesinde çevresel etkiler ve yerleşim alanlarında oluşacak gürültü ile heliport çevresindeki yapılaşma yüksekliklerine yönelik mânia kriterleri de dikkate alınarak, imar planlarına göre değerlendirmesini yaparak Genel Müdürlüğe görüş vermek,
b) Mevcut ve/veya hazırlanacak imar planlarını göz önünde bulundurarak Genel Müdürlükçe onaylanan heliport mania planlarının gereklerini yapmak,
c) Heliportun inşasından sonra oluşacak maniaları Genel Müdürlüğe ve Mülki İdare Amirliklerine bildirmek ve Bakanlık ve/veya Genel Müdürlükçe gerek görüldüğü şekilde işaretlenmelerini ve/veya ışıklandırılmalarını sağlamak ya da kaldırılmaları gerekiyorsa 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 47 nci maddesi hükümlerinin uygulanması için Mülki İdare Amirliklerini bilgilendirmek.
ç) (Ek:RG-6/10/2012-28433) Sınırları içinde inşa edilecek acil iniş alanlarının yapımına 5 inci maddede belirtilen ilgili kurum ve/veya kuruluşların görüşlerini de dikkate alarak 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleri kapsamında izin vermek.
(2) (Ek:RG-6/10/2012-28433) İmar düzenlemeleri bakımından diğer mevzuat ile plan yapma yetkisinin belediyeler yerine başka kurum ve/veya kuruluşlarda olduğu yerlerde belediyelerin birinci fıkrada belirtilen yükümlülükleri, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde bu kurum ve/veya kuruluşlarca yerine getirilir.
Denetleme ve yaptırımlar
MADDE 30 – (1) Heliport işletmecileri Genel Müdürlük tarafından denetlenir veya denetlettirilir. Yapılan denetimlerde 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve bu Kanuna ilişkin olarak yayımlanan yönetmelikler ile ICAO tarafından belirlenen uluslararası standartlara aykırı durumların tespit edilmesi halinde heliport geçici veya devamlı olarak kapatılır.
(2) Heliportlarda yapılacak denetimlerde görülecek kusur ve eksiklikler ve bu Yönetmelik ile ICAO kurallarına aykırı durumlar uçuş emniyetini tehlikeye düşürücü olarak bulunur ise kusur, eksiklik ve aykırılıkların söz konusu olduğu faaliyet ve buna bağlı tüm faaliyetler derhal durdurularak bu kusur, eksiklik ya da aykırılıkların giderilmesi için işletmeciye Genel Müdürlükçe kusur, eksiklik ve aykırılıkların durumuna göre en fazla altmış güne kadar uygun bir süre verilir.
(3) Yapılan denetleme sırasında uçuş emniyeti açısından tehlike oluşturmayan ancak, hizmette aksamalara neden olan kusur ve eksiklikler ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve bu Kanuna ilişkin yayımlanan yönetmelikler ile ICAO standartlarına aykırı durumların tespit edilmesi halinde, bu kusur, eksiklik ve aykırılıkların giderilmesi için işletmeciye Genel Müdürlükçe kusur, eksiklik ve aykırılıkların durumuna göre en fazla altmış güne kadar uygun bir süre verilir.
(4) Verilen süre içinde tespit edilen kusur, eksiklik ve aykırılıklar giderilmediği takdirde işletmeciye 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve ilgili diğer mevzuatta yer alan yaptırımlar uygulanır. Takip eden denetimde mevzuata aykırı hususların giderilmediğinin tespiti durumunda ruhsat iptal edilebilir.
(5) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Sivil Hava Araç Kazaları Soruşturma Yönetmeliği (SHY-13) kapsamındaki haller veya doğal afetlerde kurtarma ve tahliye hizmetleri istisna olmak üzere, 31 inci maddede belirtilen taahhütname formunun doldurulup Genel Müdürlüğe ve Hava Seyrüsefer Hizmet Sağlayıcı Kuruluşa sunulmadan iniş ve/veya kalkış yapıldığının tespit edilmesi halinde 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile diğer ilgili mevzuata göre işlem yapılır.
(6) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Acil iniş alanlarının kullanımının ilgili mevzuat gereği uygun olmadığının ya da sakıncalar yarattığının ilgili mülki idare amirliği, belediye ya da diğer ilgili kurum ve kuruluşlarca Genel Müdürlüğe bildirilmesi halinde Genel Müdürlükçe yapılacak incelemeler sonucunda bu alanların kullanımına kısıtlama getirilebilir.
(7) (Ek:RG-6/10/2012-28433) 31 inci maddede belirtilen taahhütname formunun doldurulup Genel Müdürlüğe ve Hava Seyrüsefer Hizmet Sağlayıcı Kuruluşa sunulmuş ya da sunulmamış olmasına bakılmaksızın Genel Müdürlükçe ruhsatlandırılmış heliportlar ve havaalanları dışındaki yerlere yapılan tüm iniş ve/veya kalkışlarda uçuş, can ve mal emniyetinin tehlikeye sokulduğunun ya da bu Yönetmelik hükümlerine veya çevresel gürültü ve güvenlik gibi konularda ilgili diğer mevzuat hükümlerine aykırı durumların ilgili mülki idare amirliği, belediye ya da diğer ilgili kurum ve kuruluşlarca tespit edilerek Genel Müdürlüğe bildirilmesi halinde Genel Müdürlükçe yapılacak incelemeler sonucunda 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile diğer ilgili mevzuata göre işlem yapılır ve bu alanların kullanımına kısıtlama getirilebilir.
(8) (Ek:RG-6/10/2012-28433) Heliport yapımcısı, heliport işletmecisi, heliport kullanıcıları ve havaalanı işletmecisi ile acil iniş alanı yapmak ve/veya işletmek isteyen tüzel kişilerin heliport ve/veya acil iniş alanı yapım ve işletimine yönelik yapmış olduğu faaliyetlerde bu Yönetmelikte belirtilen hükümlere aykırı durumların tespit edilmesi halinde 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile diğer ilgili mevzuata göre işlem yapılır ve heliportların ve/veya acil iniş alanlarının kullanımına kısıtlama getirilebilir.

YEDİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Taahhütname kapsamındaki kalkış ve inişler
MADDE 31 – (1) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Helikopter işletmecileri tarafından bu Yönetmeliğin ekinde yer alan Ek-4 sayılı taahhütname formunun doldurulup Genel Müdürlüğe ve Hava Seyrüsefer Hizmet Sağlayıcı Kuruluşa sunulması halinde, taahhütname sunan işletmecilerin envanterindeki helikopterler Genel Müdürlükçe ruhsatlandırılmış heliportlar ve havaalanları dışındaki yerlere, 6 ncı maddede belirtilen hükümler kapsamında iniş ve/veya kalkış yapabilirler.
(2) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Taahhütname formundaki bilgilerde herhangi bir değişiklik olması halinde, yeniden doldurularak sunulması zorunludur. Aksi takdirde mevcut taahhütnamenin geçerliliği sona erer.
(3) Sivil Hava Araç Kazaları Soruşturma Yönetmeliği (SHY-13) kapsamındaki haller ile doğal afetlerde kurtarma ve tahliye hizmetleri için yapılacak iniş ve kalkışlar için bu iznin alınmış olma şartı aranmaz.
(4) (Değişik:RG-6/10/2012-28433) Türk hava sahasında Türk tescilli ve/veya wet lease anlaşması kapsamında Genel Müdürlükçe ruhsatlandırılmış heliportlar ve havaalanları dışındaki yerlere Sivil Hava Araç Kazaları Soruşturma Yönetmeliği (SHY-13) kapsamındaki haller ile doğal afetlerde kurtarma ve tahliye hizmetleri istisna olmak üzere iniş ve/veya kalkış yapan tüm helikopterler için bu madde kapsamındaki taahhütnamenin Genel Müdürlüğe ve Hava Seyrüsefer Hizmet Sağlayıcı Kuruluşa sunulması zorunludur.
(5) Bu madde kapsamında verilecek taahhütnamelerin, her bir helikopter için işletmeci tarafından ayrı ayrı sunulması ve verilen taahhüt kapsamında bulunan her bir helikopterin  operasyon haricindeki zamanlarda uzun süreli konuşlanacağı bir heliportun veya havaalanının belirlenerek taahhüt formunda beyan edilmesi zorunludur.
(6) Taahhütname formunu imzalayacak olan yetkili kişi, yalnızca helikopter işletmesinde görevli kalite müdürü, uçuş işletme müdürü ve benzeri sorumlu müdürlerden biri olabilir.
(7) (Mülga:RG-6/10/2012-28433)
(8) (Mülga:RG-6/10/2012-28433)
(9) (Mülga:RG-6/10/2012-28433)
(10) Taahhütname kapsamında yapılacak olan kalkış ve/veya inişler için kullanılacak yerlerin, uçuşu gerçekleştirecek şirket veya kuruluş tarafından önceden yerden incelenmesi ve gerekli emniyet ve güvenlik tedbirlerinin şirket veya kuruluş tarafından alınması zorunludur. Bu yerlere yapılacak iniş ve/veya kalkışlar için uçuşu gerçekleştirecek şirket veya kuruluş tarafından ilgili yerel yönetimlerin izninin alınmış olması da zorunludur. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından yapılan hava seyrüsefer cihazlarının kontrolü amaçlı uçuşlar, Orman Bakanlığının yangınla mücadele kapsamındaki uçuşları ile hava ambulans amaçlı uçuşlar bu fıkrada belirtilen uygulamanın dışında olup, uçuşlar kaptan pilotun denetim ve sorumluluğunda icra edilir.
Teknik standartlar
MADDE 32 – (1) Heliportların yapımı ve işletilmesi ile ilgili teknik standartları içeren alt düzenlemeler Genel Müdürlükçe (Değişik ibare:RG-6/10/2012-28433) Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü ile koordineli bir şekilde  hazırlanır ve Genel Müdürün onayı ile yürürlüğe girer.
Yürürlükten kaldırılan yönetmelik
MADDE 33 –  (1) 1/7/1988 tarih ve 19859 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Heliport Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçiş süreci
GEÇİCİ MADDE 1 – (Başlığı ile birlikte değişik:RG-6/10/2012-28433)
(1) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç 3 ay içerisinde, 23/01/2009 tarihli ve 27119 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Heliport Yapım ve İşletim Yönetmeliği kapsamında kamu kurum ve/veya kuruluşları tarafından Genel Müdürlüğe heliport yapım izni ve/veya heliport işletme ruhsatı başvurusu yapılmış ve işlemi neticelenmemiş başvurulara ait olan yerlerin kullanım amacının (acil iniş alanı veya heliport) yazılı olarak Genel Müdürlüğe bildirilmemesi halinde, heliport yapım izni ve/veya heliport işletme ruhsatı için yapılmış olan başvurular herhangi bir işleme gerek kalmaksızın iptal olur.
Yürürlük
MADDE 34 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 35 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Sivil Havacılık Genel Müdürü yürütür.
(1) 6/10/2012 tarihli ve 28433 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile 4 üncü maddesinin birinci fıkrasına (d) bendi eklenmiş ve diğer bentler buna göre teselsül ettirilmiştir.
EK-1 (Değişik:RG-6/10/2012-28433)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir